Çayı tanı
Çay sözlüğü
Etikette, rehberlerde ve sohbetlerde karşılaştığınız 41 terim, sade açıklamalarıyla. Yaprak sınıfı kısaltmalarını kalite sıralamasıyla karıştırmayın.
A
- Assam
- Hindistan’ın kuzeydoğusundaki çay bölgesi ve buradan gelen siyah çaylar. Genellikle maltımsı, yoğun ve sütle uyumlu bir karakterle anılır. Hindistan çay bölgeleri →
B
- Bardak poşet
- Tek bardak için hazırlanmış süzen poşet. Genellikle küçük parçacıklı (fannings, dust) çay içerir; bu yüzden hızlı demlenir.
- Bergamot
- Earl Grey gibi ürünlerde kullanılan narenciye aromasıyla ilişkili bitki. İçerik listesindeki aroma açıklamasını kontrol edin.
- BOPBroken Orange Pekoe
- Kırık yaprak sınıflarından biri. Kısaltma tek başına lezzet veya kalite puanı değildir; yaprağın boyutunu anlatır.
- BuruklukAstringency
- Ağızda hissedilen kuruluk ve büzüşme. Acı tattan ayrıdır; polifenollerle ilişkilidir ve demleme süresi uzadıkça belirginleşir.
C
- Camellia sinensis
- Siyah, yeşil, beyaz, oolong, sarı çay ve pu-erh’ün elde edildiği bitkinin bilimsel adı. Türler arasındaki fark bitkiden çok işleme yönteminden gelir. Ihlamur, adaçayı gibi bitki çayları bu bitkiden yapılmaz.
- CTCCrush, Tear, Curl
- Ezme, parçalama ve kıvırma işlemlerine verilen ad. Küçük, düzenli granüller üretir ve hızlı, koyu demlenir. Bir üretim yöntemidir; tek başına kalite derecesi değildir.
Ç
- Çaydanlıkİki katlı demlik
- Altta su ısıtılan, üstte yoğun demin hazırlandığı Türk usulü demleme takımı. Servis sırasında dem sıcak suyla açılır. Türk usulü demleme →
D
- Darjeeling
- Himalaya eteklerindeki Hindistan bölgesi ve buradan gelen siyah çaylar. Genellikle daha açık renkli, çiçeksi ve hasat dönemine (flush) göre değişen bir karakterle bilinir.
- Dem
- Üst demlikte yoğun olarak hazırlanan çay özütü. “Demi tutmak” çayın yeterince demlenmesini, “demi kaçmak” ise fazla bekleyip acılaşmasını anlatır.
- Demlik poşet
- Demlik veya çaydanlıkta kullanılmak üzere birkaç bardaklık ölçüde hazırlanmış büyük süzen poşet.
- Dökme çay
- Poşetlenmemiş, açık olarak satılan kuru çay. Ölçüyü ve demleme süresini kendiniz ayarlarsınız.
- Dust
- Çok küçük parçacıklı çay sınıfları için kullanılan terim. Etiketteki “dust” bir sınıf adıdır; yabancı toz katıldığı anlamına gelmez.
E
- Earl Grey
- Bergamot aromasıyla tatlandırılmış siyah çay harmanı. Aroma doğal yağdan veya aroma vericiden gelebilir; etiketi kontrol edin.
F
- Fannings
- Küçük yaprak parçaları için kullanılan sınıf terimi. Hızlı demlenir; poşet çaylarda yaygındır. Adlandırma ülkeye ve ürüne göre farklılaşabilir.
- Fermantasyon
- Siyah çay üretiminde bu sözcük geleneksel olarak oksidasyon aşaması için kullanılır. Bu kullanım, mikrobiyal fermantasyonla birebir aynı süreç değildir. Pu-erh’te ise gerçek mikrobiyal dönüşüm söz konusudur.
- FlushHasat dönemi
- Çay bitkisinin yeni sürgün verdiği dönemlere verilen ad. “First flush” ilkbaharın ilk hasadını, “second flush” yaz başındaki ikinci hasadı anlatır; özellikle Darjeeling çaylarında kullanılır.
G
- Gövde
- İçeceğin ağızda hafif veya dolgun algılanmasını anlatan tadım sözcüğü.
H
- Harman
- Farklı çay partileri veya kökenlerinin belirli ve tutarlı bir tat hedefi için birleştirilmesi.
İ
- İki yaprak bir tomurcuk
- Sürgünün ucundaki tomurcuk ve ona en yakın iki genç yaprağın birlikte toplanması. Kaliteli hasat için sık başvurulan ölçüdür.
K
- Kafein
- Çay yaprağında doğal olarak bulunan uyarıcı bileşen. Bir bardaktaki miktar; yaprak türüne, ölçüye ve demleme süresine göre değişir.
- Kıvırma
- Soldurulmuş yaprağın hücrelerini açmak için yuvarlanıp sıkıştırılması. Hücre özsuyu oksijenle buluşur ve oksidasyon başlar. Siyah çay üretimi →
- Kurutma
- Sıcak hava ile yapılan ve oksidasyonu durdurup nemi düşüren aşama. Çayın raf ömrü bu aşamada belirlenir.
L
- L-teanin
- Çay yaprağında bulunan bir amino asit. Özellikle gölgede yetiştirilen yeşil çaylarda yüksektir ve umami tadıyla ilişkilendirilir.
M
- Matcha
- Gölgede yetiştirilmiş yeşil çay yaprağının taşta öğütülmesiyle elde edilen ince toz. Demlenmez; suyla çırpılarak içilir.
O
- Oksidasyon
- Yaprak bileşenlerinin oksijenle gerçekleşen enzimatik dönüşümü. Siyah çayda renk ve tat gelişiminin temel aşamasıdır; yeşil çayda ısıyla erkenden durdurulur. Türleri karşılaştır →
- Oolong
- Kısmen oksitlenmiş çay. Oksidasyon derecesine göre yeşile yakın çiçeksi olanlardan siyaha yakın kavrulmuş olanlara kadar geniş bir yelpaze sunar. Oolong çayı →
- OPOrange Pekoe
- Bütün yaprak grubunda kullanılan bir sınıf adı. Portakal aroması eklendiği anlamına gelmez.
- Orthodox
- Geleneksel kıvırma temelli üretim yaklaşımı. Ürünün bütün yaprak olacağını veya her CTC üründen üstün olduğunu garanti etmez.
P
- Polifenoller
- Çayın rengini, burukluğunu ve gövdesini belirleyen bileşik ailesi. Yeşil çayda kateşinler, siyah çayda oksidasyonla oluşan teaflavin ve tearubiginler öne çıkar.
- Pu-erh
- Çin’in Yunnan bölgesiyle özdeşleşmiş, mikrobiyal dönüşümden geçen ve sıkıştırılmış kalıplar hâlinde de satılan çay. Toprağımsı ve yumuşak bir karakteri vardır. Pu-erh çayı →
S
- Sencha
- Japonya’nın en yaygın yeşil çayı. Buharla işlenir; taze, otsu ve hafif umami bir tadı vardır.
- SeylanCeylon
- Sri Lanka çaylarının geleneksel adı. Genellikle parlak, temiz ve narenciyemsi bir karakterle anılır. Sri Lanka →
- Soldurma
- Taze yaprağın nemini azaltıp esnekleştirmek için yayılarak bekletilmesi. Kıvırma aşamasına hazırlıktır.
- Süzgeç
- Dökme çayı bardağa aktarırken yaprakları tutan elek. Tek fincan demlemede yaprağı zamanında ayırmak burukluğu kontrol etmenin en kolay yoludur.
T
- TadımCupping
- Çayların aynı ölçü, su ve sürede demlenip koku, renk, gövde ve burukluk açısından karşılaştırılması. Tadım rehberi →
- Tavşan kanı
- Türk çay kültüründe berrak, parlak ve koyu kızıl demi anlatan deyim. Çok koyu ve bulanık değil, ışığı geçiren canlı bir rengi tarif eder.
- Teaflavin ve tearubigin
- Siyah çayda oksidasyon sırasında oluşan bileşikler. Teaflavinler parlaklık ve canlılıkla, tearubiginler koyu kırmızı-kahve renk ve gövdeyle ilişkilendirilir.
- TipTomurcuk ucu
- Açılmamış tomurcuktan gelen, genellikle altın veya gümüş renkli yaprak uçları. Etiketteki “tippy” ifadesi bu uçların bolluğunu anlatır.
U
- Umami
- Et suyu ya da deniz yosununu andıran “lezzetli” tat. Özellikle gölgede yetiştirilmiş Japon yeşil çaylarında belirgindir.
Y
- Yaş çay
- Bahçeden yeni toplanmış, henüz işlenmemiş çay yaprağı. Fabrikada soldurma, kıvırma, oksidasyon ve kurutmadan geçerek kuru çaya dönüşür.
Aradığınız terimi bulamadınız mı? Bize önerin →